हे एक स्वतंत्र माहिती व्यासपीठ आहे.हे कसे चालते ↗
ताज्या घडामोडी
नोकरीची शेवटची तारीख: Deputy Director of Enforcement, Directorate of Enforcement, on deputationनोकरीची शेवटची तारीख: IIT Delhi: Assistant Professor Grade I and II, Special Drive for SC, ST, OBC-NCL, PwBD and EWS (Advt IITD/EST-1/02/2026/SRD)नोकरीची शेवटची तारीख: NITI Aayog: Library and Information Officer by composite method (deputation including short-term contract, or promotion), Level 11नोकरीची शेवटची तारीख: SVNIT Surat Advertisement Estt./2026/Prof/1600: Professorनोकरीची शेवटची तारीख: SVNIT Surat Advertisement Estt./2026/Asso. Prof/1599: Associate Professorनोकरीची शेवटची तारीख: CSIR: Director, CSIR-Central Glass and Ceramic Research Institute, Kolkata (Advt. No. 05/2026)नोकरीची शेवटची तारीख: CSIR: Director, CSIR-National Chemical Laboratory, Pune (Advt. No. 04/2026)नोकरीची शेवटची तारीख: IISER Thiruvananthapuram: Junior Research Fellow, ANRF project on Diophantine approximation with prime restriction
सगळं पाहा ↗
मार्गदर्शकअधिकृत स्रोतातून पडताळलेलंअधिकृत स्रोतांमध्ये फरक आहेमहसूल विभाग, महाराष्ट्र शासनऑनलाइनशेवटची तपासणी: २६ सप्टेंबर २०२६

महाराष्ट्रात जात प्रमाणपत्र (Caste Certificate) कसं काढायचं?

जात प्रमाणपत्र उपविभागीय अधिकारी किंवा उपजिल्हाधिकारी देतात. तुम्ही आपले सरकार पोर्टलवर ऑनलाइन अर्ज करता आणि 40 रुपये फी भरता.

थेट उत्तर

आपले सरकार पोर्टलवर नोंदणी करा, महसूल विभाग, मग महसूल सेवा आणि सेवा जात प्रमाणपत्र निवडा. जात प्रमाणपत्राचा प्रकार निवडा, फॉर्म भरा, तुमच्या जातीचा पुरावा निवडून अपलोड करा, 40 रुपये फी भरा आणि सादर करा. पोर्टलच्या सेवा पानावर 45 दिवस आणि अधिकृत चेकलिस्ट PDF मध्ये 21 दिवस दिले आहेत, त्यामुळे आम्ही एकच निश्चित मुदत सांगू शकत नाही. उपविभागीय अधिकाऱ्यांनी मंजूर केलं की डिजिटल सही असलेलं प्रमाणपत्र पोर्टलवरून डाउनलोड करा.

अर्जऑनलाइन
फी40 रुपये
वेळपोर्टलच्या सेवा पानावर 45 दिवस, अधिकृत चेकलिस्ट PDF मध्ये 21 दिवस
कागदपत्रेकागदपत्रांचे 3 गट
अधिकृत स्रोतांमध्ये फरक आहे

आपले सरकारच्या सेवा पानावर आणि अधिसूचित सेवांच्या यादीत या प्रमाणपत्रासाठी 45 दिवस दिले आहेत. फी, प्रक्रिया आणि चेकलिस्ट PDF मध्ये 21 दिवस दिले आहेत. यापैकी सध्या कोणते लागू आहे हे आम्हाला ठरवता आले नाही, म्हणून दोन्ही दाखवत आहोत. अर्जाला उशीर झाला तर तहसील कार्यालयात विचारा.

हे कोणासाठी आहे: ज्याला महाराष्ट्रात अधिकृत जात प्रमाणपत्र हवं आहे अशी कोणतीही व्यक्ती. तुम्ही कोणता पुरावा देऊ शकता हे तुमच्या जातीवर अवलंबून असतं, आणि अधिकृत चेकलिस्टमध्ये अनेक प्रकार दिले आहेत. उदाहरणार्थ म्हाडा लॉटरीसाठी लागू असल्यास जात प्रमाणपत्र आणि त्याची वैधता लागते.

सुरू करण्यापूर्वी काय लागेल

  • OTP साठी मोबाईल नंबर
  • नोंदणीच्या वेळी अपलोड करण्यासाठी तुमचा फोटो, ओळखीचा पुरावा आणि पत्त्याचा पुरावा
  • तुमची जात दाखवणारी कागदपत्रे, उदाहरणार्थ वडिलांचं जात प्रमाणपत्र किंवा शाळा सोडल्याचा दाखला (खालची यादी पाहा)
  • सेवा शुल्काचे 40 रुपये, ऑनलाइन भरण्यासाठी

अटी

  • फॉर्ममध्ये जात प्रमाणपत्राचा प्रकार, लाभार्थी आणि लाभार्थीच्या वडिलांची माहिती, जात किंवा प्रवर्गाची माहिती आणि जोडायचा पुरावा विचारला जातो.
  • अधिकृत चेकलिस्टमध्ये कोणत्या जातीला कोणतं प्रमाणपत्र मिळतं हे सांगितलेलं नाही. त्यात जोडता येणारे पुरावे सांगितले आहेत.

पायरी पायरीने

  1. पायरी 1: आपले सरकार पोर्टल उघडा आणि नोंदणी करा

    aaplesarkar.mahaonline.gov.in वर जा आणि नोंदणी निवडा. आधीच खातं असेल तर लॉगिन करा.

  2. पायरी 2: यूजर आयडी आणि पासवर्ड बनवा

    एक मार्ग निवडा: आधार क्रमांकाने (UID) पडताळणी करा, किंवा मोबाईलवर आलेल्या OTP ने स्वतःचं प्रोफाइल बनवा.

  3. पायरी 3: तुमची माहिती भरा आणि नोंदणी पूर्ण करा

    तुमची माहिती आणि पत्ता भरा, OTP ने मोबाईल नंबर आणि यूजर नेम पडताळा, आणि तुमचा फोटो, ओळखीचा पुरावा आणि पत्त्याचा पुरावा अपलोड करा. मग नोंदणी पूर्ण करा.

  4. पायरी 4: महसूल विभाग निवडा

    नोंदणीनंतर डाव्या पॅनेलमध्ये महसूल विभाग निवडा.

  5. पायरी 5: महसूल सेवा निवडा

    उप विभागाच्या यादीत महसूल सेवा निवडा आणि पुढे जा दाबा.

  6. पायरी 6: सेवा निवडा

    सेवा जात प्रमाणपत्र निवडा.

  7. पायरी 7: कागदपत्रांची यादी वाचा

    कागदपत्रांची यादी वाचा, मग पुढे जा दाबा.

  8. पायरी 8: अर्जाचा फॉर्म भरा

    जात प्रमाणपत्राचा प्रकार निवडा. मग अर्जदाराची माहिती, अर्जदाराचा पत्ता, लाभार्थीची माहिती, लाभार्थीच्या वडिलांची माहिती, लाभार्थीची जात किंवा प्रवर्गाची माहिती आणि इतर माहिती भरा. जे पुरावे जोडणार ते निवडा आणि आणखी काही माहिती असेल तर जोडा.

  9. पायरी 9: घोषणा मान्य करा आणि सादर करा

    घोषणा मान्य करा आणि अर्ज सादर करा.

  10. पायरी 10: कागदपत्रे अपलोड करा

    ओळख आणि पत्त्याची कागदपत्रे आणि तुम्ही निवडलेले जातीचे पुरावे अपलोड करा.

  11. पायरी 11: फी भरा आणि पूर्ण करा

    40 रुपये सेवा शुल्क ऑनलाइन भरा आणि अर्ज पूर्ण करा.

कागदपत्रे

ओळखीचा पुरावा (कोणताही एक)

  • पॅन कार्ड
  • पासपोर्ट
  • RSBY कार्ड
  • मनरेगा जॉब कार्ड
  • ड्रायव्हिंग लायसन्स
  • अर्जदाराचा फोटो
  • सरकारी किंवा निमसरकारी संस्थेचं ओळखपत्र

पत्त्याचा पुरावा (कोणताही एक)

  • पासपोर्ट
  • पाण्याचं बिल
  • रेशन कार्ड
  • आधार कार्ड
  • मतदार ओळखपत्र
  • टेलिफोन बिल
  • ड्रायव्हिंग लायसन्स
  • वीज बिल
  • मालमत्ता कराची पावती
  • 7/12 आणि 8A चा उतारा, किंवा भाड्याची पावती

तुमच्या जातीचा पुरावा (कोणताही एक, अधिकृत यादीत 60 पेक्षा जास्त प्रकार आहेत)

  • वडिलांचं किंवा नातेवाईकाचं जात प्रमाणपत्र
  • जात वैधता प्रमाणपत्र, तसंच वडिलांचं किंवा नातेवाईकाचं छाननी समितीने दिलेलं वैधता प्रमाणपत्र
  • अर्जदार, वडील किंवा आजोबा यांचा शाळा सोडल्याचा दाखला
  • अर्जदार, वडील किंवा आजोबा यांच्या प्राथमिक शाळा प्रवेश नोंदवहीचा उतारा
  • सरकारी सेवा अभिलेखाचा (पुस्तिकेचा) उतारा ज्यात वडिलांची किंवा नातेवाईकाची जात लिहिली आहे
  • अर्जदार, वडील किंवा नातेवाईकांच्या जन्म नोंदवहीचा उतारा
  • महसूल अभिलेख किंवा ग्रामपंचायत नोंदीची प्रत, 7/12 किंवा 8A चा उतारा, हक्काची नोंद
  • तलाठी, सरपंच किंवा पोलीस पाटील यांचा चौकशी अहवाल, किंवा मंडळ चौकशी अहवाल
  • विहित नमुन्यातील प्रतिज्ञापत्र (नमुना 2 आणि 3), आणि अनुसूचित जमातीच्या जातींसाठी नमुना A-1

ही अधिकृत यादीतली उदाहरणं आहेत. यादीत याहून बरेच जास्त प्रकारचे पुरावे आहेत. तुमची स्वतःची जात दाखवणारे निवडा.

फी: अधिसूचित सेवा शुल्क 40 रुपये आहे, जे अर्जाच्या शेवटी ऑनलाइन भरावं लागतं.

अर्ज केल्यानंतर

  • अर्ज आधी नायब तहसीलदाराकडे जातो. तहसील कारकून तुमचा फॉर्म, कागदपत्रे आणि भरणा ऑनलाइन तपासतो.
  • काही दुरुस्ती करायची असेल तर शेऱ्यासह दुरुस्तीची विनंती मिळते. शेऱ्यानुसार दुरुस्ती करून अर्ज पुन्हा सादर करा.
  • सगळं बरोबर असेल तर अर्ज पुढे तहसीलदाराकडे आणि मग उपविभागीय अधिकाऱ्याकडे जातो, आणि दोघेही तसंच ऑनलाइन तपासतात.
  • उपविभागीय अधिकाऱ्यांनी मंजूर केल्यावर डिजिटल सही असलेलं प्रमाणपत्र दिलं जातं. ते पोर्टलवरून डाउनलोड करा.
  • सेवा उशिरा मिळाली किंवा नाकारली गेली तर अपील करता येते. पहिलं अपील अपर जिल्हाधिकाऱ्याकडे आणि दुसरं जिल्हाधिकाऱ्याकडे जातं.
  • तुमचा अर्ज पाहण्यासाठी आपले सरकार पोर्टलवर Track your Application निवडा आणि अर्ज करताना मिळालेला Application ID टाका.
  • प्रमाणपत्र खरं आहे का हे तपासण्यासाठी पोर्टलवर Verify Your Authenticated Certificate निवडा आणि त्यावर छापलेला 18 अंकी बारकोड क्रमांक टाका.
  • लोकसेवा हक्क अधिनियम 2015 अंतर्गतच्या सेवांबाबत प्रश्नांसाठी तुम्ही चोवीस तास चालणाऱ्या टोल फ्री नागरिक कॉल सेंटरला, 1800 120 8040 वर, फोन करू शकता.

नेहमीच्या अडचणी

कोणता पुरावा जोडावा हे मला माहीत नाही.

तुमची स्वतःची जात दाखवणारा पुरावा द्या, जसं वडिलांचं किंवा नातेवाईकाचं जात प्रमाणपत्र किंवा जात वैधता, किंवा तुमच्या, वडिलांच्या किंवा आजोबांच्या शाळेच्या नोंदी. अधिकृत यादीत 60 पेक्षा जास्त प्रकार आहेत. खात्री नसेल तर तहसील कार्यालयात विचारा.

प्रमाणपत्र यायला उशीर होतोय. काय करू?

पोर्टलच्या सेवा पानावर 45 दिवस आणि अधिकृत चेकलिस्ट PDF मध्ये 21 दिवस दिले आहेत, त्यामुळे आम्ही एकच निश्चित मुदत सांगू शकत नाही. सेवा उशिरा मिळाली किंवा नाकारली गेली तर आधी अपर जिल्हाधिकाऱ्याकडे आणि मग जिल्हाधिकाऱ्याकडे अपील करा.

आपले सरकारच्या मुख्य पानावर काही सेवा MAITRI पोर्टलवर गेल्याची सूचना आहे. या सेवेवर परिणाम झाला आहे का?

MAITRI ही उद्योग विभागाची व्यवसाय मंजुरींसाठीची एक खिडकी योजना आहे. 26 सप्टेंबर 2026 रोजी आपले सरकारच्या या सेवेच्या पानावर तिचा तपशील, Apply पर्याय आणि Track your Application दिसत होते. महसूल विभागाच्या यादीत सेवा सापडली नाही तर तुमच्या तहसील कार्यालयात विचारा किंवा 1800 120 8040 वर फोन करा.

प्रश्न आणि उत्तरं

जात प्रमाणपत्रासाठी अर्ज कुठे करायचा?

ऑनलाइन आपले सरकार पोर्टलवर, aaplesarkar.mahaonline.gov.in, महसूल विभाग आणि महसूल सेवा यांखाली.

फी किती आहे?

अधिसूचित फी 40 रुपये आहे, जी अर्जाच्या शेवटी ऑनलाइन भरावी लागते.

किती दिवस लागतात?

पोर्टलच्या सेवा पानावर 45 दिवस आणि अधिकृत चेकलिस्ट PDF मध्ये 21 दिवस दिले आहेत, त्यामुळे आम्ही एकच निश्चित मुदत सांगू शकत नाही. सेवा देणारे अधिकारी उपविभागीय अधिकारी किंवा उपजिल्हाधिकारी आहेत.

कोणती कागदपत्रे लागतात?

ओळखीचा एक पुरावा, पत्त्याचा एक पुरावा आणि तुमच्या जातीचा पुरावा. पुराव्यांची यादी मोठी आहे, म्हणून वरची उदाहरणं निवडायला मदत करतात.

प्रमाणपत्र कसं मिळतं?

उपविभागीय अधिकाऱ्यांनी मंजूर केल्यावर डिजिटल सही असलेलं प्रमाणपत्र दिलं जातं आणि तुम्ही ते पोर्टलवरून डाउनलोड करू शकता.

माझ्या जात प्रमाणपत्र अर्जाची स्थिती कुठे पाहायची?

आपले सरकार पोर्टलवर Track your Application निवडा आणि अर्ज करताना मिळालेला Application ID टाका.

प्रमाणपत्र खरं आहे का हे कसं तपासायचं?

पोर्टलवर Verify Your Authenticated Certificate निवडा आणि प्रमाणपत्रावरचा 18 अंकी बारकोड क्रमांक टाका.

संबंधित मार्गदर्शक

मार्गदर्शक
ऑनलाइन

महसूल विभाग, महाराष्ट्र शासन

महाराष्ट्रात उत्पन्नाचा दाखला (Income Certificate) कसा काढायचा?

उत्पन्नाचा दाखला नायब तहसीलदार देतात. तुम्ही आपले सरकार पोर्टलवर ऑनलाइन अर्ज करता आणि 20 रुपये फी भरता.

फी
20 रुपये
वेळ
15 दिवस (ठरलेली मुदत)
मार्गदर्शक
ऑनलाइन किंवा कार्यालयात

महसूल विभाग, महाराष्ट्र शासन

महाराष्ट्राचं Domicile Certificate कसं काढायचं?

वय, राष्ट्रीयत्व आणि अधिवास प्रमाणपत्र तहसीलदार देतात. तुम्ही आपले सरकार पोर्टलवर ऑनलाइन अर्ज करता आणि 20 रुपये फी भरता.

फी
20 रुपये
वेळ
15 दिवस (ठरलेली मुदत)
मार्गदर्शक
ऑनलाइन

महाराष्ट्र गृहनिर्माण व क्षेत्रविकास प्राधिकरण (MHADA)

म्हाडा लॉटरीचा अर्ज कसा करायचा?

म्हाडा संगणकीय लॉटरीद्वारे घरं देतं. सगळं काही म्हाडाच्या अधिकृत लॉटरी पोर्टलवर किंवा ॲपवर ऑनलाइन होतं. कागदी फॉर्म नाही.

फी
फी आणि EMD प्रत्येक योजनेत वेगळी आहे
वेळ
कागदपत्रांची तपासणी: 1 ते 2 कामाचे दिवस

या योजना हे कागदपत्र मागतात

योजनामहाराष्ट्र सरकाररोजगार आणि कौशल्य
स्थितीची खात्री नाही

अमृत बेकरी प्रशिक्षण योजना

AMRUT Bakery Entrepreneurship Training (Other Backward Bahujan Welfare Department)

अमृत आपल्या खुल्या प्रवर्गातील लक्षित गटातील तरुणांसाठी बेकरी यावर उद्योजकता प्रशिक्षण चालवते आणि त्यांना स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी मार्गदर्शन करते.

लाभ
अमृत बेकरी यावर आधारित उद्योजकता विकास प्रशिक्षण घेते आणि प्रशिक्षणार्थ्यांना नवा व्यवसाय…
कोणासाठी
खुल्या प्रवर्गातील अमृतच्या लक्षित गटातील तरुण, ज्यांचे वय 18 किंवा…
शेवटची तपासणी
२३ ऑक्टोबर २०२६
योजनामहाराष्ट्र सरकाररोजगार आणि कौशल्य
स्थितीची खात्री नाही

अमृत आयात-निर्यात प्रशिक्षण योजना

AMRUT Import-Export Entrepreneurship Training (Other Backward Bahujan Welfare Department)

अमृत आपल्या खुल्या प्रवर्गातील लक्षित गटातील तरुणांसाठी आयात-निर्यात यावर उद्योजकता प्रशिक्षण चालवते आणि त्यांना स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी मार्गदर्शन करते.

लाभ
अमृत आयात-निर्यात यावर आधारित उद्योजकता विकास प्रशिक्षण घेते आणि प्रशिक्षणार्थ्यांना नवा…
कोणासाठी
खुल्या प्रवर्गातील अमृतच्या लक्षित गटातील तरुण, ज्यांचे वय 18 किंवा…
शेवटची तपासणी
२३ ऑक्टोबर २०२६
योजनामहाराष्ट्र सरकाररोजगार आणि कौशल्य
स्थितीची खात्री नाही

अमृत कौशल्य उद्यम विकास प्रशिक्षण योजना

AMRUT Kaushalya Udyam Vikas Entrepreneurship Training (Other Backward Bahujan Welfare Department)

अमृत आपल्या खुल्या प्रवर्गातील लक्षित गटातील तरुणांसाठी कौशल्य उद्यम विकास यावर उद्योजकता प्रशिक्षण चालवते आणि त्यांना स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी मार्गदर्शन करते.

लाभ
अमृत कौशल्य उद्यम विकास यावर आधारित उद्योजकता विकास प्रशिक्षण घेते…
कोणासाठी
खुल्या प्रवर्गातील अमृतच्या लक्षित गटातील तरुण, ज्यांचे वय 18 किंवा…
शेवटची तपासणी
२३ ऑक्टोबर २०२६
योजनामहाराष्ट्र सरकाररोजगार आणि कौशल्य
स्थितीची खात्री नाही

अमृत सूर्यमित्र प्रशिक्षण योजना

AMRUT Suryamitra Solar PV Installation Entrepreneurship Training (Other Backward Bahujan Welfare Department)

अमृत आपल्या खुल्या प्रवर्गातील लक्षित गटातील तरुणांसाठी सोलर पीव्ही इन्स्टॉलेशन (सूर्यमित्र) यावर उद्योजकता प्रशिक्षण चालवते आणि त्यांना स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी मार्गदर्शन करते.

लाभ
अमृत सोलर पीव्ही इन्स्टॉलेशन (सूर्यमित्र) यावर आधारित उद्योजकता विकास प्रशिक्षण घेते…
कोणासाठी
खुल्या प्रवर्गातील अमृतच्या लक्षित गटातील तरुण, ज्यांचे वय 18 किंवा…
शेवटची तपासणी
२३ ऑक्टोबर २०२६
योजनामहाराष्ट्र सरकारविद्यार्थी
स्थितीची खात्री नाही

महाज्योती बँक, रेल्वे, एलआयसी परीक्षा प्रशिक्षण योजना

Mahajyoti Training for Bank, Railway and LIC Exams (OBC, VJNT and SBC candidates)

महाज्योती इतर मागास, विजाभज आणि विमाप्र पदव्युत्तर उमेदवारांना बँक, रेल्वे आणि एलआयसी भरती परीक्षांचे 6 महिन्यांचे प्रशिक्षण देते.

लाभ
महाज्योती पात्र पदव्युत्तर उमेदवारांना बँक, रेल्वे आणि एलआयसी परीक्षांचे 6 महिन्यांचे…
कोणासाठी
पदव्युत्तर उमेदवार, जे महाराष्ट्राचे रहिवासी, जे इतर मागास वर्ग…
शेवटची तपासणी
२३ ऑक्टोबर २०२६
योजनामहाराष्ट्र सरकारविद्यार्थी
स्थितीची खात्री नाही

महाज्योती JEE/NEET/MHT-CET प्रशिक्षण योजना

Mahajyoti Online Training for JEE, NEET and MHT-CET (OBC, VJNT and SBC students)

महाज्योती 10 वी नंतर विज्ञान शाखेत प्रवेश घेतलेल्या इतर मागास, विजाभज आणि विमाप्र विद्यार्थ्यांना JEE, NEET आणि MHT-CET चे 18 महिन्यांचे ऑनलाइन प्रशिक्षण देते.

लाभ
अभियांत्रिकी आणि वैद्यकीय शिक्षणात प्रवेश मिळावा यासाठी महाज्योती 18 महिने JEE, NEET…
कोणासाठी
10 वी मध्ये किमान 60 टक्के गुणांसह उत्तीर्ण झालेले, विज्ञान शाखेत…
शेवटची तपासणी
२३ ऑक्टोबर २०२६
योजनामहाराष्ट्र सरकारविद्यार्थी
स्थितीची खात्री नाही

महाज्योती मिलिटरी भरती प्रशिक्षण योजना

Mahajyoti Training for Military Recruitment Exams (OBC, VJNT and SBC candidates)

महाज्योती इतर मागास, विजाभज आणि विमाप्र उमेदवारांना पुण्यातील निश्चित संस्थांमध्ये सैन्य आणि केंद्रीय पोलीस भरती परीक्षांचे 6 महिन्यांचे प्रशिक्षण देते.

लाभ
महाज्योती पात्र उमेदवारांना पुण्यातील निश्चित संस्थांमध्ये भारतीय सैन्य दल आणि केंद्रीय…
कोणासाठी
17 ते 19 वयाचे उमेदवार, ज्यांनी 10 वी पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले आहे…
शेवटची तपासणी
२३ ऑक्टोबर २०२६
योजनामहाराष्ट्र सरकारविद्यार्थी
स्थितीची खात्री नाही

महाज्योती MPSC राज्यसेवा प्रशिक्षण योजना

Mahajyoti Training for MPSC State Services Main Exam and Interview (OBC, VJNT and SBC candidates)

महाज्योती इतर मागास, विजाभज आणि विमाप्र पदवीधरांना पुण्यातील निश्चित संस्थांमध्ये MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा व व्यक्तिमत्त्व चाचणीचे 11 महिन्यांचे प्रशिक्षण देते.

लाभ
महाज्योती पात्र उमेदवारांना पुण्यातील निश्चित संस्थांमध्ये महाराष्ट्र राज्यसेवा (MPSC)…
कोणासाठी
19 ते 41 वयाचे (दिव्यांगांसाठी 43) पदवीधर, जे महाराष्ट्राचे रहिवासी…
शेवटची तपासणी
२३ ऑक्टोबर २०२६

Labh Lo हा स्वतंत्र माहिती मंच आहे. हा मार्गदर्शक अधिकृत स्रोताचा सारांश आहे, सरकारी दस्तऐवज नाही. नियम, फी आणि वेबसाईट बदलू शकतात, म्हणून अर्ज करण्यापूर्वी अधिकृत पोर्टल तपासा.